Steenhouwerij Fa. Sander

Middenstand van Overschild

Steenhouwerij Fa.Sander

In de jeugdjaren dat ik op de lagere Christelijke school Timotheus zat, had het dorp
Overschild nog een bloeiende middenstand. Er waren twee kruidernierswinkels, twee
bakkers, slagerij, kapperszaak, twee manufacturenwinkels, melkboer, boderijder, beurtschipper, twee smederijen, timmerbedrijf, garagebedrijf, schildersbedrijf, groente kwekerij en een café, 3 kerken, de Vrijgemaakte kerk, de Synodale kerk, en de Ned. Hervormde kerk. Ook schaften meer mensen in die tijd in Overschild een auto aan, er waren maar liefst drie benzinepompen in het dorp te vinden.

Het begin.........

Aan de Meerweg nr. 2 was een steenhouwerij gevestigd van Arend Hiepko Sander. Zoon Garmt heeft de steenhouwerij later van zijn vader overgenomen, nadat hij vanaf de lagere school een aantal jaren bij van der
Molen in dienst was geweest, die een kruidenierswinkel en een maalderij voor veevoerders had aan de Meerweg nr. 1.

De eerste jaren was Garmt met paard en wagen bij pad voor de bezorging van kruidenierswaren en veevoeders. Op zijn 18e jaar heeft hij rijles gehad van melkrijder Jan van Bruggen, die een melkrit had vanaf Overschild naar de melkfabriek in Bedum. 

Marketing Head

Maria Shimfera

Content Head

Isika Rostova

Project Manager

Maya Zukostia

Het vervolg.....

Het rijexamen moest worden aangevraagd in de gemeente Appingedam. Een boer mocht in die gemeente rijexamens afnemen (het CBR was nog onbekend).
Voor het praktijk gedeelte moest hij met de auto van de boer wat oefeningen doen op het erf, voor het theorie gedeelte kreeg hij de vraag: op een kruispunt komen 4 auto’s af wie heeft er voorrang? Hierop was het  antwoord: Dat weet ik niet, daar moet ik eerst over nadenken. De volgende avond moest hij dan ook terugkomen voor het antwoord. De volgende avond na wat gezellig gepraat en het al laat werd, kwam de vraag hoe zit het met mijn rijbewijs, hierop antwoordde de boer je bent geslaagd, zonder
dat de theorievraag was beantwoord.

Gamt Sander was gehuwd met Trientje Guikema, ze woonden tegenover de
steenhouwerij op Meerweg 3, ze kregen negen kinderen, 4 dochters en 5 zonen. Zijn oudste zoon Onno is later bij hem in de steenhouwerij gekomen. Het was hard werken in die tijd. Na de overlijdensadvertenties in het Dagblad van het Noorden te hebben ingekeken was hij in de week ’s avonds vaak op pad om grafmonumenten te verkopen. Overdag
vanaf zes uur werd er gewerkt in de werkplaats of werden grafmonumenten geplaatst op de kerkhoven.

Marketing Head

Maria Shimfera

Content Head

Isika Rostova

Project Manager

Maya Zukostia

En toen.........

In de winter kon er buiten niet gewerkt worden en waren de inkomsten minimaal. De letters werden in die tijd nog met de hand op de grafsteen gebeiteld. Eerst werd er op de grafsteen een dun papierlaag aangebracht, daar werden de letters erop getekend met een potlood, waarna met een klein beiteltje voorzichtig een doorslag op de steen werd gemaakt.
Hierna werd het papier verwijderd en werd er met een houten hamer en beitel de
letters uitgehouwen op het steen. Dit was zeer bewerkelijk en er ging veel tijd in zitten. In die tijd was het vaak ook nog de gewoonte dat er eerst een grafkelder werd geplaatst op het kerkhof. 

De grafkelders werden door hen zelf gegoten in een mal, en na droging van binnen geverfd en geplaatst met een zogenaamde driepoot. In verband met de ontruiming van graven mogen grafkelders op sommige begraafplaatsen niet meer geplaatst worden.
Éen keer per jaar werd er twee dagen naar België afgereisd om natuursteen in te kopen. Het
lossen van de vrachtauto met natuursteen uit België werd met de hand gedaan met behulp van buren en kennissen en duurde zowat de hele dag. Er waren stukken steen bij die wogen om en nabij de 1000 kilo. De vrachtwagens uit die tijd waren nog niet uitgerust met zelflossende kranen. 

Marketing Head

Maria Shimfera

Content Head

Isika Rostova

Project Manager

Maya Zukostia

Hoe het verder ging.........

De granieten- en marmeren grafstenen werden betrokken bij de firma de Weijs in die
tijd gevestigd te Wildervank. Met de opkomst van de crematorium werd het werk ook minder
en heeft men nog een aantal jaren natuurstenen trappen en vensterbanken geleverd aan
nieuwbouw projecten o.a. het UMC en de renovatie van de gevangenis te Groningen en bij de
bouw van diverse bejaardentehuizen. De zaak werd uiteindelijk verkocht aan dhr. E. Prummel.
Garmt Sander heeft toen nog een aantal jaren in loondienst bij hem gewerkt. Zoon Onno heeft
in 1974 een baan gekregen bij de gemeente Apeldoorn als beheerder van de Algemene
Begraafplaats te Beekbergen. 

Naast de steenhouwerij was Garmt ook nog blokhoofd bij de BB (Bescherming Bevolking). In het dorp was een handkar gestationeerd van de BB, die stond in een afgesloten hok bij de openbare basisschool. Bij brand werd mijn vader gealarmeerd die nog met vier andere BB mensen de brand eerst gingen bestrijden in afwachting van de komst van de brandweer van Siddeburen of Slochteren. 

Bij brand moesten eerst de banden van de kar worden opgepompt. Ik heb de BB-ploeg twee keer in actie gezien bij de brand van bakker Elema waar de schuur
is afgebrand en bij café Kroon waar ook een schuur in vlammen opging. Éen keer per jaar kwam er een brandweerman van de gemeente Slochteren langs om de BB-ploeg de nieuwe kneepjes van het vak bij te brengen. De inhoud van de kar bestond uit een opzetstuk, een aantal toevoer- en aanvalsslangen, een brancard en nog wat andere attributen. Voor de waterdruk op de slang was men afhankelijk van de druk op de waterleiding. Een waterpomp ontbrak op de kar. Met de opheffing van de BB kwam aan dit nostalgische tijdperk ook een einde. Garmt Sander is ook vele jaren koster geweest van Vrijgemaakte Kerk. Bij winterdag werd de kerk verwarmd door twee grote kolenhachels. Als het erg koud was, werden de kachels op zaterdagmiddag alvast opgestookt. 

Om de twee of drie uur (ook ’s nachts) werd gecontroleerd of er genoeg trek in de kachels zat en werd er turf of kolen bijgevuld. Ook moest er op de zondagmorgen de stoven met kolen worden gevuld voor mensen met koude voeten. Met de opkomst van de auto is er heel wat veranderd. De middenstand verdween, de twee scholen werden gesloten en ook de kerken moesten de deuren sluiten.

Overgenomen uit het tijdschrift van de historische vereniging “Het Wold”.
Auteur: E. Sander

Marketing Head

Maria Shimfera

Content Head

Isika Rostova

Project Manager

Maya Zukostia

Schuiven naar boven
Vorige pagina