Overschild

het verhaal achter...

overschild

wapenschild gemeente slochteren

Voorgeschiedenis
De plek van Overschild was op een paar boerderijen na lange tijd onbewoond. In de 13e of 14e eeuw werd door monniken van het klooster Bloemhof uit Wittewierum de Graauwedijk aangelegd langs de oostzijde van het huidige dorp (Oude Graauwedijk) via De Hammen en Luddeweer naar Schaaphok om zo het laaggelegen gebied van Duurswold te beschermen tegen hoog water vanuit omringende wateren, zoals de Fivel. De proosdij van het klooster Mariagenade uit Schildwolde bezat tussen 1470 en 1600 het voorwerk Witte Munchuijs ten zuiden van het dorp, waar nu boerderij Klein-Transvaal staat (Graauwedijk 14). Een andere oude boerderij is Hooghammen in het streekje De Hammen, waar kogelpotscherven uit de middeleeuwen zijn gevonden. Na de reductie werden de kloostergoederen door de provincie eerst verpacht en vervolgens verkocht aan de boeren in het gebied. Zo liggen de boerderijen aan de Meenteweg 8 en Graauwedijk 12 op voormalige gronden van het klooster Bloemhof, de boerderijen Graauwedijk 14 (Klein Transvaal) en 15 op gronden van het klooster Mariagenade en de boerderijen Kanaalweg 21 en Graauwedijk 74 op gronden van het Heveskesklooster (Oosterwierum). De boerderij aan de Graauwedijk 13 (tegenwoordig Pait’s laand geheten) droeg vroeger de naam ‘Provincieheerd’ ter herinnering aan het feit dat deze op oude kloostergronden lag die door de provincie waren geconfisqueerd.

Geschiedenis
Overschild heeft zijn naam aan zijn ligging te danken. Het ligt vanuit Schildwolde bekeken aan de overzijde van het meer.[3] Het dorp is namelijk grotendeels ontstaan op gronden van het kerspel Schildwolde. Soms wordt gesteld dat de benaming Extra Scaldmeda uit een 11e eeuwse goederenlijst van de Abdij van Werden ook op het dorpsgebied sloeg, maar aangezien het dorp pas in de 19e eeuw ontstond en daarvoor Graauwedijk heette, lijkt dit onwaarschijnlijk. Volgens Heidema slaat Extra Scaldmeda (Extra = “bezijden”, Scaldmeda = Schildmeden; ‘naast de Schildmeden’) op een gebied tussen Hoeksmeer en Wittewierum en Scaldmeda zelf op een gebied tussen Wittewierum en Oling.[4]

Op de plek van Overschild lag rond het midden van de 19e eeuw het gehucht Graauwedijk, dat onder Schildwolde viel. Iets oostelijker, rond de Boerkenslaan-Tetjehorn lag het gehucht Schildhuizen, dat onder Hellum viel. Ten zuiden van Schildhuizen lag de polder Over ‘t Schild. Vervolgens begonnen de bewoners het zuidelijke deel van het nieuwe dorp Overschild te noemen, terwijl het noordelijke deel Graauwedijk bleef heten.

De naam van het oostelijke gehucht veranderde echter ook van Schildhuizen naar Overschild, zodat er toen een dorp en een gehucht Overschild bestonden. Begin 20e eeuw begonnen ook de gemeenten Ten Boer en Loppersum het dorp Overschild te noemen. Bij de volkstelling van 1920 woonden er 180 mensen in het Slochter deel, 53 in Ten Boer en 85 in Loppersum. In het gehucht Overschild, dat onder Slochteren viel, woonden toen verspreid over het gebied 175 mensen. Halverwege de 20e eeuw was het oostelijke gehucht niet veel meer dan een streekje, totdat in de jaren 1970 uiteindelijk ook deze veldnaam van de kaart verdween.

Begin 19e eeuw werden de gemeenten opgericht. De weg Graauwedijk werd daarbij tot westgrens van de gemeente Slochteren gemaakt en de Kanaalweg die er aan westzijde haaks op de Graauwedijk staat werd tot grens gemaakt tussen de gemeente Loppersum aan noordzijde en de gemeente Ten Boer aan zuidzijde. De Kanaalweg zet zich aan oostzijde verder als de Meerweg in de richting van het Schildmeer. Rondom dit kruispunt ontstond rond het midden van de 19e eeuw het latere dorp Overschild.
Tussen 1866 en 1876 werd het Eemskanaal gegraven, waardoor de ontwatering van het omringende land sterk verbeterde en het dorp een grote ontwikkeling doormaakte. In 1859 werd de korenmolen Windlust gebouwd, 1862 verrees de openbare lagere school, in 1874 werd de Graauwedijk verhard tot een grindweg, in 1879 werd een (christelijk) gereformeerde kerk gebouwd, in 1880 een hervormde kerk, in 1898 een begraafplaats en in 1903 een gereformeerde lagere school. In 1914 was het dorp zover gegroeid dat de korenmolen moest worden verhoogd tot een stellingmolen om voldoende wind te kunnen blijven vangen.

Recente geschiedenis
Het dorp was tot de jaren 1960 met Hoeksmeer (en Garrelsweer verderop) aan de andere zijde van het Eemskanaal verbonden via een draaibrug, die net als vele andere draaibruggen bij de verbreding van het kanaal in 1962 werd weggehaald, zodat Overschild sindsdien geen directe verbinding meer heeft met de overzijde van het kanaal.

Om toch een verbinding in oostelijke richting te behouden, werd tegelijkertijd de Graauwedijk onder de naam Groeveweg naar Laskwerd doorgetrokken en werd de slechts enkele malen per dag rijdende DAM-busdienst Appingedam – Overschild – Groningen hierlangs verlegd. De relatieve scheiding met de rest van de gemeenten Ten Boer en Loppersum leidde ertoe dat in 1962 besloten werd tot een grenscorrectie, waarbij de gebieden aan zuidzijde van het Eemskanaal onderdeel werden van de gemeente Slochteren. Naast Overschild kwamen toen ook bij deze gemeente de buurtschappen Heidenschap en Roeksweer (onder Lageland) en Blokum (onder Overschild).

Rondom het kruispunt van Overschild stonden vroeger een café (Graauwedijk 38) en een Rabobankvestiging (Graauwedijk 57). Iets verderop stond aan de Meerweg 1 een A&O-supermarkt en een benzinestation aan de Graauwedijk 67. Daarnaast heeft het dorp onder andere een smederij, bakkerij, slager, schoenmakerij, winkel in manufacturen, garagebedrijf en een grafsteenhouwerij gehad. Vanaf de jaren 1950 verdween langzamerhand de werkgelegenheid uit het dorp. Wel groeide het dorp nog licht. In de decennia erna zijn nog een aantal nieuwe huizen gebouwd. Het café (in latere jaren ‘Kronenburcht’ geheten) fungeerde begin jaren 1980 ook als dorpshuis. Het café werd in 1986 gesloten, waarna er nog korte tijd een bordeel en een autosloperij werden gevestigd, alvorens het pand werd gesloopt en er een nieuw huis werd gebouwd.

In 1982 werd de gereformeerde lagere school gesloten, in 1984 de supermarkt, in 1994 het benzinestation, in 1997 de Rabobank en in 2012 ook de openbare basisschool. Tegenwoordig is dorpshuis De Pompel (sinds 1988) de centrale ontmoetingsplek van het dorp. Hier bevindt zich ook de peuterspeelzaal en een sporthal. In het dorpshuis zijn een groot aantal verenigingen gevestigd. Sinds 1981 wordt vanuit het dorpshuis ook de dorpskrant Schildjer Proat uitgegeven. De naam De Pompel naam verwijst naar de Groningse naam voor de lisdodde, die hier vroeger veel voorkwam toen Overschild nog in een moerasgebied lag.

“De plek van Overschild was op een paar boerderijen na lange tijd onbewoond. In de 13e of 14e eeuw werd door monniken van het klooster Bloemhof uit Wittewierum de Graauwedijk aangelegd langs de oostzijde van het huidige dorp (Oude Graauwedijk). “

Geografie
Het dorp ligt in de landstreek Duurswold, even ten noordwesten van het Schildmeer. Het gebied rond Overschild was eeuwenlang zeer moerassig en werd pas in de 19e eeuw goed ontwaterd met behulp van poldermolens. De arme grond werd in de 19e eeuw vruchtbaarder gemaakt met behulp van wierdegrond, onder andere van de wierde Oldersum in 1866. Vanaf ongeveer 1870 werd begonnen met het ‘woelen’ van het land; de vruchtbare klei onder de arme toplaag werd uitgegraven en over het land verspreid, een zeer arbeidsintensief karwei.

Hierbij ontstonden kleigaten. Met de introductie van kunstmest werd hiermee gestopt. Op 19 oktober 1944 werd het gebied onder (zoet) water gezet door de Duitse bezetter om zo de opmars van de geallieerden te vertragen. Het dorp moest toen worden ontruimd. Pas op 26 mei 1945 was het water grotendeels weer weggepompt.
Onder het dorp vallen de gehuchten Blokum, De Paauwen, De Hammen en een klein deel van Schaaphok. Het dorp heeft een buurtbusverbinding met Appingedam en Ten Boer.

De plaats stond een tijdlang te boek als Graauwedijk, vernoemd naar de Graauwedijk, die vroeger door het gebied liep. De belangrijkste weg in Overschild heet nu nog zo. De andere twee grote straten die de Graauwedijk kruisen zijn de Kanaalweg, die naar het Eemskanaal leidt, en de Meerweg, die naar het Schildmeer leidt. De Graauwedijk sluit enkele kilometers ten zuidwesten van het dorp aan op de provinciale weg N865 tussen Ten Post en Schildwolde. Op 25 november 1997 raakte een groep schoolkinderen uit het dorp gewond op de Graauwedijk toen ze werden aangereden door een verkeerd ingeschatte inhaalmanouvre van een automobilist. Daarop werden eerst 21 verkeersdrempels geplaatst. Uiteindelijk werd de Graauwedijk tussen 2004 en 2009 heringericht volgens het principe van shared space naar de filosofie van Hans Monderman.

Een groot deel van de drempels werd weer verwijderd en de stoepen werden gelijkvloers gemaakt met de bestrating. Met ijzeren beelden werd het gevaar van overstekende voetgangers benadrukt. Hierdoor daalde de gemiddelde snelheid in het dorp.Ten zuidoosten van het dorp ligt sinds de jaren 1990 het natuurgebied Tetjehorn. In de jaren 1970 was hier een bungalowpark gepland, hetgeen echter werd geblokkeerd door de Raad van State. Tetjehorn vormt onderdeel van het herinrichtingsgebied en natuurgebied Midden-Groningen, dat weer onderdeel van de ecologische hoofdstructuur vormt.

Bron: Wikipedia
Dorpsportaal Overschild

Vorige pagina